Leren door Luisteren

Deze week was ik in Heerlen voor de negende bijeenkomst van de Maatschappelijke Satellieten. De dag daarvoor deelde ik de terugkoppeling van de bijeenkomst die in maart in Haarlem plaatsvond. Beide bijeenkomsten blijven in mijn gedachten hangen: de inzichten die ik eruit haal zouden veel meer mensen moeten bereiken.

Het is dan ook een mooi moment om stil te staan bij dit initiatief dat ik heb opgezet vanuit mijn rol bij het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW), samen met mijn collega’s Ellen van Roon en Tamara Jones.

Wat zijn de Maatschappelijke Satellieten?

De Maatschappelijke Satellieten zijn bijeenkomsten met mensen met ervaringskennis, ervaringsdeskundige professionals, vertegenwoordigers van sociale lokale organisaties en informele netwerken. Tijdens bijeenkomsten door het hele land delen zij vrijuit hun ervaringen en verhalen rondom het SZW-beleid en het sociale werkveld. Het uitgangspunt is niet het beleid zelf, maar juist wat leeft bij de mensen.

We luisteren. Zonder oordeel. Zonder agenda.

Het principe lijkt simpel: luisteren naar de mensen voor wie je het beleid maakt. Toch is dit niet vanzelfsprekend. Zeker in een tijd waarin het vertrouwen tussen burgers en overheid historisch laag is. Juist om die reden trekken we het land in om te luisteren.

Ervaringen, context en verhalen

Ieder mens heeft een eigen verhaal en unieke ervaringen. Iedereen is expert over zijn eigen leven, en vaak spelen er meerdere zaken tegelijk. Er is overlap en samenhang. Wat voor de één eenvoudig is, kan voor de ander een onneembare vesting zijn. Wat een politicus of beleidsmaker belangrijk acht, kan bij mensen in het land veel lager op het prioriteitenlijstje staan.

De meeste mensen vinden steun en erkenning bij anderen, bijvoorbeeld binnen een sportvereniging, op school, bij een (informele) voedselbank of buurtvader. Dit geldt ook voor mensen die liever afstand houden tot de overheid. Veel van deze stemmen horen we nog onvoldoende.

Juist met deze mensen, en degenen die ze in vertrouwen nemen, willen we het gesprek aangaan. We luisteren naar hun verhalen en proberen hun ervaringen en context te begrijpen, in hun eigen vertrouwde omgeving, zonder de vertrouwensband te verstoren.

We moeten het gewoon proberen. Zonder te weten of het mogelijk is die brug te slaan. Zonder te weten of het iets oplevert.

De Bijeenkomsten: Leren en Verbinden

Dankzij het uitgebreide netwerk van Tamara Jones en het Expertisecentrum Sterk uit Armoede hebben we de eerste bijeenkomst met ervaringsdeskundigen, onder de werktitel Maatschappelijke Satellieten, in een buurthuis in Leeuwarden kunnen organiseren. Daarna volgden Amersfoort, Leiden, Assen en Den Bosch. De werkvorm is in de loop van de tijd aangescherpt, maar één waarde is altijd gebleven: luisteren zonder oordeel of agenda.

Bij iedere bijeenkomst leren we meer: over mensen, over het systeem, en over onszelf. Maar vooral over waar het gemakkelijk mis kan gaan, zelfs in een systeem van goede bedoelingen en mensen die hun uiterste best doen. Soms blijkt het beleid niet aan te sluiten bij wat mensen nodig hebben of hoe ze graag behandeld worden. Hierdoor worden fouten en kwetsbaarheden in het systeem zichtbaar. Het ministerie van SZW, maar ook andere (overheids)organisaties, kunnen hier veel van leren.

Elke bijeenkomst leidt tot indrukwekkende ervaringen en inzichten. Ik ga altijd naar huis met nieuwe vraagstukken en verrassende inzichten, die ik graag deel met mijn collega’s. Steeds weer ben ik onder de indruk van de kwetsbaarheid van de mensen die wij ontmoeten; ze delen bijzondere, soms schrijnende, maar ook herkenbare verhalen. Deelnemers verrijken elkaars ervaringen met andere perspectieven, en daarmee het beeld van wat er speelt in het sociale domein en de maatschappij. Er is altijd overlap met eerdere bijeenkomsten, maar iedere bijeenkomst brengt ook nieuwe thema’s en vraagstukken naar boven. Dat maakt de opbrengst zo waardevol.

Werkwijze en opbrengsten delen

De Maatschappelijke Satellieten zijn inmiddels geen pilot meer, maar een vaste werkwijze en een groeiend warm netwerk binnen Nederland. Elke bijeenkomst levert een terugkoppeling op, met quotes en verhalen die binnen de organisatie en onder geïnteresseerden gedeeld worden. Na negen bijeenkomsten zijn er patronen zichtbaar geworden. Daarom werken we aan een publicatie waarin deze rode draden worden uitgelicht.

We verzamelen veel meer informatie dan wat alleen relevant is voor het ministerie van SZW. De vraagstukken raken altijd andere partijen: gemeenten, uitvoeringsinstanties zoals UWV en de Belastingdienst, maar ook jeugdzorg, ggz, wooncorporaties, energiebedrijven en zorgverzekeraars. Alles hangt met elkaar samen en is onderdeel van een complex netwerk van verbanden en afhankelijkheden. Laten we daarom vooral samenwerken om deze kluwen te ontrafelen.

Benieuwd naar de opbrengsten of de werkwijze van de Maatschappelijke Satellieten? Ik deel ze graag! Stuur gerust een berichtje.